Środki trwałe

Narzędzia wydawane robotnikom do stałego użytkowania są wpisywane do książeczek narzędziowych. Książeczka narzędziowa, która pozostaje u robotnika, zawiera oryginał wpisu, kopię zaś zatrzymuje wypożyczalnia narzędzi. Kopia książeczki narzędziowej stanowi podstawę dokonywania odpowiednich zapisów w urządzeniach ewidencyjnych, prowadzonych w wypożyczalni narzędzi. Narzędzia wydane robotnikom na podstawie książeczek narzędziowych są ujmowane w wypożyczalni w specjalnej kartotece ilościowej, która wskazuje narzędzia znajdujące się w stałym użytkowaniu u robotników. Dla każdego robotnika jest wystawiana odrębna karta ewidencyjna pod nazwą „Karta narzędziowa pracownika”. Prócz ewidencji narzędzi wydawanych robotnikom, w wypożyczalni narzędzi jest prowadzona ilościowa ewidencja narzędzi znajdujących się w wypożyczalni.

Wad posiadany przez system jednomarkowy nie ma dwumarkowy system wypożyczania narzędzi. Różni się on od systemu jednomarkowego tym, że oprócz marek narzędziowych zawierających numery robotników jest stosowany drugi rodzaj marek – o odmiennym kształcie lub kolorze – z wytłoczonymi symbolami poszczególnych narzędzi znajdujących się w wypożyczalni. Liczba tych marek ,zwanych markami kontrolnymi, musi odpowiadać liczbie danego rodzaju narzędzi. W momencie wypożyczenia markę narzędziową zawiesza się w miejscu przechowywania narzędzia, markę kontrolną zaś – na tablicy opatrzonej numerami robotników. System dwumarkowy umożliwia w każdej chwili ustalenie: robotników użytkujących dany rodzaj narzędzia – na podstawie marek narzędziowych zawieszonych w miejscach składowania narzędzi oraz narzędzi, które ma każdy robotnik.

W systemie jednomarkowym każdy robotnik otrzymuje za pokwitowaniem odpowiednią liczbę metalowych żetonów, zwanych markami narzędziowymi. Marki narzędziowe mają wytłoczony numer danego robotnika oraz otwór umożliwiający ich zawieszenie. Marki powinny być wykonane w taki sposób, aby ich podrabianie było jak najtrudniejsze. Robotnik wypożyczający narzędzie zostawia w wypożyczalni swoją markę za każdy egzemplarz narzędzia. Pracownik wypożyczalni zawiesza tę markę na haczyku, znajdującym się w miejscu przechowywania narzędzia. Zwracający narzędzia robotnik otrzymuje z powrotem swoją markę. System ten umożliwia imienne ustalenie robotników mających w określonym momencie narzędzia. W większych wypożyczalniach system markowy wykazuje pewne wady, gdyż w wypadku zwolnienia z pracy robotnika należy skontrolować wszystkie arki znajdujące się w wypożyczalni, aby stwierdzić, czy i jakie narzędzia ma dany robotnik.

W zależności od rodzaju wyposażenia mogą być stosowane następujące metody obliczania zużycia: za pomocą stawki 100%, za pomocą ustalanej w zależności od przewidywanego okresu użytkowania wyposażenia, za pomocą stawki określanej w zależności od ilości wyrobów, które przy wykorzystaniu danego przedmiotu mogą być wytworzone. Pierwsza metoda ustalania zużycia, z zastosowaniem stawki 100%, polega na zaksięgowaniu w ciężar kosztów całej wartości wyposażenia w miesiącu wydania go do użytkowania. Omawiana metoda może być stosowana w dwóch wariantach. Pierwszy wariant jest stosowany w odniesieniu do wyposażenia małowartościowego i o krótkim okresie użytkowania oraz wyposażenia, które wydawane jest równomiernie na przestrzeni całego roku. Drugi wariant tej metody polega na rozkładaniu tego zużycia w czasie i odnoszeniu w ciężar kosztów danego okresu tylko części zużycia.

Ewidencja zużycia wyposażenia jest prowadzona na koncie „Umorzenie wyposażenia”. Na stronie Ct tego konta, w korespondencji z kontem „Amortyzacja”, są księgowane kwoty z tytułu zużycia wyposażenia w danym miesiącu. Na stronie Dt konta „Umorzenie wyposażenia”, w korespondencji ze stroną Ct konta „Wyposażenie w użytkowaniu”, jest rejestrowane wycofanie wyposażenia z użytkowania na skutek całkowitego zużycia lub zniszczenia. Widać więc, że ewidencja wyposażenia na koncie „wyposażenie w użytkowaniu” jest prowadzona w wartości początkowej, którą określa cena nabycia lub cena zakupu stosowana w ewidencji na koncie „wyposażenie na składzie”. Dotychczasowy zużycie wyposażenia znajdującego się w użytkowaniu jest ewidencjonowane na koncie korygującym „Umorzenie wyposażenia”.

Ewidencja składników wyposażenia wydanych z magazynu jest prowadzona na koncie ”Wyposażenie w użytkowaniu”. Na stronie Dt tego konta jest ewidencjonowana operacja wydania wyposażenia do użytkowania na podstawie dowodu Rw (Ct konto „Wyposażenie na składzie”). Księgowanie to odzwierciedla fakt zmiany miejsca przechowania wyposażenia, a co się z tym wiąże – i osoby odpowiedzialnej za ten przedmiot. Na stronie Ct konta „Wyposażenie w użytkowaniu” ewidencjonuje się fakt wycofania wyposażenia z użytkowania, głównie na skutek całkowitego zużycia lub zniszczenia. Zapis ten dokonywany jest na podstawie dowodu LN, którego wzorem operuje każda jednostka gospodarująca w dziale poświęconym likwidacji środków trwałych. Ów dokument wymaga zatwierdzenia decyzji komisji.

Jak wiadomo, do wyposażenia zaliczane są te środki pracy, które z uwagi na ich wartość lub okres użytkowania nie mogą być zaliczone do środków trwałych, a także te przedmioty, które zostały wyłączone z pojęcia środków trwałych. Ewidencja wyposażenia jest prowadzona na dwóch kontach: „wyposażenie na składzie” oraz „wyposażenie w użytkowaniu”. Na koncie „wyposażenie na składzie” są ewidencjonowane składniki wyposażenia przyjęte do magazynu w korespondencji z kontem „Rozrachunki z dostawcami” bądź z kontem „Inwestycje”, jeśli ich zakup został dokonany łącznie z maszynami w ramach wykonywanej inwestycji. Zakup wyposażenia może być również księgowany za pośrednictwem konta „Rozliczenie zakupu”, jeżeli występuje rozbieżność w czasie między momentem otrzymania faktury i przyjęcia wyposażenia.

Likwidacja środków trwałych może nastąpić na skutek całkowitego zużycia lub zniszczenia, co powoduje, że środek trwały nie nadaje się do dalszej eksploatacji i powinien być fizycznie zlikwidowany. Postawienie środka trwałego w stan likwidacji następuje na podstawie udokumentowanego stwierdzenia niecelowości dalszej eksploatacji obiektu, z podaniem przyczyny (zniszczenie, zużycie itp.) oraz sposobu likwidacji środka trwałego (rozbiórka, złomowanie itp.). Fakt postawienia środka trwałego w stan likwidacji stwierdza się na dowodzie „Likwidacja środka trwałego – LT”. Postawienie środka trwałego w stan likwidacji oznacza jego wycofanie z użytkowania i stanowi podstawę wyksięgowania wartości początkowej oraz dotychczasowego umorzenia. Po dokonaniu powyższych zapisów księgowych środek trwały jest zlikwidowany w ewidencji księgowej, lecz fizycznie nadal może istnieć.

Sprzedaż środka trwałego następuje w przypadku nieprzydatności środka trwałego w jednostce gospodarującej. W momencie sprzedaży środka trwałego jego dotychczasowe umorzenie jest przenoszone na konto „środki trwałe”. Porównanie na tym koncie wartości początkowej środka trwałego z jego dotychczasowym umorzeniem pozwala ustalić wartość bieżącą środka trwałego. Wartość ta jest następnie przeksięgowana na stronę Dt konta „Pozostała sprzedaż”. Na koncie tym, w rezultacie porównania sumy uzyskanej za sprzedany środek trwały z jego wartością księgową (ewidencyjną), można ustalić wynik na sprzedaży, który może być albo zyskiem albo stratą.  Aktualizacja wyceny środków trwałych polega na przeszacowaniu zarówno wartości początkowej środków trwałych, jak i ich dotychczasowego umorzenia i odniesieniu różnicy z przeszacowania na konta „Fundusze własne”.

Przeszacowanie środków trwałych powinno nastąpić wówczas, gdy ich wartość ewidencyjna (księgowa) rażąco odbiega od wartości rynkowej (rzeczywistej). Częstotliwość przeszacowań powinna zależeć od stopnia wzrostu cen, wywołanego między innymi skutkami inflacji. Jeżeli zmiany są niewielkie, przeszacowania środków trwałych mogą być dokonywane rzadko lub można ich w ogóle zaniechać. Natomiast w wypadku dużych zmian cen środki trwałe powinny być przeszacowywane często, nawet co miesiąc, gdyż na skutek utrzymywania w ewidencji środków trwałych w „starej” wartości następuje zniżenie kosztów z tytułu amortyzacji o wskaźnik inflacji. W Polsce w ostatnich latach przeszacowanie środków trwałych było przeprowadzane raz do roku na dzień 31 grudnia według wskaźników zmian wartości środków trwałych publikowanych przez Główny Urząd Statystyczny.